Sorumluluk Kazanmanın İlk Adımları: Çocuklara Yaşa Uygun Görevler Vermek

Gelişim, öz güven ve içsel motivasyon üzerine küçük ama etkili adımlar

Sorumluluk denince akla genellikle yetişkin hayatına ait görevler gelir: evi geçindirmek, işe gitmek, günlük sorumlulukları yerine getirmek gibi. Çocuklar söz konusu olduğunda ise çoğunlukla okula gitmek ve ödev yapmak ön plana çıkar. Ancak çocukların gelişiminin tüm alanlarında sorumluluk duygusu kazanabilmeleri için bu iki eylem tek başına yeterli olmayabilir.

Kendi kendine yetebilmek ve öz güven geliştirmek, çoğu ebeveynin çocuğu için arzu ettiği özellikler arasındadır. Bu niteliklerin kazanılmasının en etkili yollarından biri, hem ev içinde hem de günlük yaşamlarında çocuklara yaşlarına uygun sorumluluklar verilmesidir. Bu sorumluluklar sayesinde çocuklar empati kurmayı, zamanlarını daha iyi yönetmeyi ve davranışlarının sonuçlarını anlamayı öğrenirler.

Çocuklar, tıpkı ebeveynleri gibi olmak ve büyüklerin yaptıklarını tekrar etmek ister. Bunun temelinde aile içinde önemli hissetme ve ebeveynleriyle bağ kurma arzusu yatar. Bu ihtiyacı karşılamanın en sağlıklı yollarından biri, onlara yaşlarına uygun sorumluluklar vermektir. Bu yaklaşım hem çocuğun gelişimini destekler hem de aile içi etkileşimi güçlendirir. Sorumluluk vermeye, yapabileceği küçük görevler sunarak ve uygun davranışları modelleyerek başlanabilir.

Eğer verilen sorumluluk çocuğun ilk kez deneyimlediği bir görevse, yanlış yaptığı noktaları sert bir dille eleştirmek yerine doğru olanın nasıl yapılacağını göstermek daha destekleyici olur. Başlangıçta görevi mükemmel ya da tam olarak istenilen şekilde yerine getiremeyebilir. Bu noktada “Ben daha çabuk hallederim” ya da “En iyisi ben kendim halledeyim” gibi düşünceler akla gelebilir. Ancak sabırlı olmak önemlidir. Çünkü çocukların bu becerileri geliştirebilmesi için önce hata yapmaları, ardından bu hatalardan öğrenmeleri gerekir.

Verilebilecek görevlerin bir cezalandırma ya da zorlama yöntemiyle uygulanmaması önemlidir. Aynı şekilde, bu görevlerin bir ödül kazanmak amacıyla yapılması da uygun değildir. Çünkü bu sorumlulukları yerine getirirken çocuğun içsel bir tatmin duygusu geliştirmesi ve görevleri bu içsel motivasyonla yerine getirmesi beklenir. Bu nedenle amaç, çocuğun hem ev içinde hem de kendi hayatıyla ilgili konularda sorumluluk alabildiğini fark etmesidir.

Ev içinde ilk kez bazı görevler verileceğinde çocuklar başlangıçta isteksiz olabilir. Bu durumda ne yapması gerektiğini doğrudan söylemek yerine ona farklı seçenekler sunmak daha etkili olabilir. Evde ya da kendi odasında yapabileceği birkaç görev arasından seçim yapmasına izin vermek, çocuğun kendi hayatıyla ilgili konularda söz sahibi olduğunu hissetmesini sağlar. Bu da onda kontrol ve etki duygusunu güçlendirir.

Ayrıca, çocuk bir görevi yerine getirirken ebeveynin onunla birlikte çalışması hem aradaki etkileşimi artırır hem de çocuğun sizi modellemesi için önemli bir fırsat sunar.

---

Ne Gibi Görevler Verebilirsiniz?

2–3 yaş:

Oyuncaklarını toplayıp yerine koyabilir, yemekten sonra kendi tabağını mutfağa götürebilir.

4–5 yaş:

Kirli kıyafetlerini sepete atabilir, evi toplamaya yardım edebilir, meyve–sebzeleri yıkayabilir ya da sofrayı kurmaya yardımcı olabilir.

6–8 yaş:

Kendi yatağını ve odasını toplayabilir, etrafı süpürmeye yardımcı olabilir, ne giyeceğine karar verebilir ve mutfakta bazı basit işlemleri yapabilir.

9–12 yaş:

Bulaşıkları yıkayabilir veya makineye yerleştirebilir, sofrayı hazırlayıp toplayabilir, yemek yapmaya yardım edebilir ve çöpleri atabilir.

Bu yazı, Uzman Klinik Psikolog Zeynep Sezgin’in daha önce yayımlanan bir metninin yeniden paylaşımıdır.